Kleuters moeten seksuele voorlichting krijgen op school, vindt het landelijk Kenniscentrum Seksualiteit van de Rutgers NISSO Groep. “Met vierjarigen moet je al praten over seksuele zaken die hen bezighouden” (Algemeen Dagblad, 8 december 2005). Seksuele zaken die kleuters bezighouden … Wat zijn dat in hemelsnaam?
De website Seksuelevorming.nl geeft geen antwoord. De site
wordt door de Rutgers NISSO Groep samen met het CPS onderhouden in opdracht van
het Ministerie van OCW. Ze biedt een overzicht van lesmateriaal voor
leerkrachten. Thema’s genoeg: Seksuele voorkeur,
Kinderwens, Partnerkeuze, Zaadlozing, Seksuele fantasieën, SOA/HIV/AIDS,
Zelfbevrediging, Seksuele problemen en De eerste keer. Om een paar te noemen.
Maar al wat er te bewonderen is, niks voor kleuters. De pagina
“Lesmaterialen” wekt de suggestie dat er van alles is voor de jongsten:
“Materialen selecteren” > “Zoek op onderwijsniveau” > “OnBo (4 t/m 7)”. Schijn bedriegt: “Resultaten:
0 resultaten gevonden”.
Gelukkig maar. Ik was eerlijk gezegd
bang na het poetsdiploma en het fietsdiploma en het veterdiploma nu ook het
vingerdiploma te kunnen downloaden.
Flauw voorbeeld? Zelfbevrediging is een
normaal onderdeel geworden van seksuele vorming op school. Een eenvoudige
analyse met behulp van de gegevens op Seksuelevorming.nl leert dat bijna de
helft van het beschikbare lesmateriaal aandacht schenkt aan masturbatie. Van
een wat oudere methode die niet op de site vermeld wordt, weet ik toevallig hoe
ze zelfbevrediging behandelt: de methode Seks enzo (Jos van Hest, Seks
enzo. Leiden/Antwerpen: Stenfert Kroese, 1990). In het leerlingenboek van Seks
enzo heet het betreffende hoofdstuk: “Vrijen met jezelf” (blz. 14-17). Het
bespreekt uit-en-ter-na het wat en hoe van masturberen. Alle bruikbare dingen
en relevante handelingen worden met naam en toenaam genoemd en zonder
terughoudendheid uitgelegd. De technische termen en hun alledaagse synoniemen
worden gemakshalve vetgedrukt (clitoris/pretknobbeltje, orgasme/klaarkomen)
--handig voor de repetitie. De instructies zijn gedetailleerd en laten niets te
raden over. Behalve de gangbare manieren komen ook ‘tips en trucs’ en
verscheidene opwindende varianten en alternatieven aan bod. Ondertussen leren
de kinderen de voordelen van vrijen met jezelf boven vrijen met een ander:
“Zelfseks is gemakkelijk om te
doen. Je hoeft alleen maar rekening te houden met jezelf. Je hoeft niet eerst
aan een ander te vragen of hij of zij ook zin heeft. En waarin precies en hoe
dan. Bij zelfseks mag je na afloop meteen iets anders gaan doen. Bijvoorbeeld
je huiswerk maken.”
De methode Seks enzo is voor
VMBO/HAVO/VWO. De leeftijd waarop zelfbevrediging in lesmateriaal voorkomt,
daalt gestaag: het boekje Zin in jezelf, bijvoorbeeld, is van 1999 en is
voor kinderen vanaf tien jaar (Martine Delfos, Zin in jezelf. Bussum:
Pereboom, 1999). Ziet u wel: het vingerdiploma ligt in het verschiet.
Zelfbevrediging als lesstof brengt me op
twee bedenkingen tegen seksuele vorming van kleuters.
Aan behandeling in schools verband kleeft
het risico dat seksualiteit gepedagogiseerd wordt. Dit risico is groter
naarmate meer, privatere en intiemere aspecten van seksualiteit behandeld
worden, naarmate de behandeling uitputtender is en naarmate vroeger begonnen
wordt. Beginnen met kleuters betekent dat opvoeders zich de seksuele
ontwikkeling reeds toe-eigenen voordat kinderen zelf iets hebben kunnen ervaren
en ontdekken. Alsof al niet genoeg van het kinderleven onderworpen is aan de
goed bedoelde bemoeienis van ouders en leerkrachten.
Een tweede bedenking is de
ongemakkelijke relatie die de meeste volwassenen zelf hebben met seksualiteit,
ouders en leerkrachten niet uitgezonderd. Seks is geen gewoon onderwerp. Het is
het terrein bij uitstek van frustraties, taboes, verlegenheid, misleiding,
dubbelheid, dubbelzinnigheid, spanning, schaamte, gęne, leugens, gekonkel,
conflicten, verborgenheden, heimelijke verlangens en noem maar op. Er is veel
voor te zeggen dat opvoeders kinderen zo weinig mogelijk lastigvallen met zaken
waarmee zij zichzelf vaak geen raad weten, zaken waarover zij met elkaar niet
oprecht en rechtuit kunnen spreken.
Er is nog een reden voor
terughoudendheid. Misschien moeten we kleine kinderen juist afschermen
van seksualiteit. Ik vermoed dat “seksuele zaken die kleuters bezighouden”
vooral gevolg zijn van de opdringerigheid waarmee seks in
onze cultuur aan de man gebracht wordt. Kinderen hoeven de televisie maar aan
te zetten, de tv-gids door te bladeren, folders van de mat te rapen, iets op
internet te zoeken, de schappen in de kiosk of etalages te bekijken, een
kwinkslagende oom aan te horen … Markt, mode, media en meligheid. Men brengt
seks zelfs ‘aan het kind’. Waarvandaan komt anders de vraag naar sexy
kinderondergoed, te koop in kledingzaken en warenhuizen: strings en kanten
bh-tjes voor meisjes van zes? (Pedagogiek.net > Nieuws > “Sexy kinderstring naast Pippi-broekje”, 6
november 2002).
Er is niks mis met wat meer preutsheid.